Brazilie

Het land van de ongebreidelde levensvreugde, onbeschrijfelijke armoede, reusachtige oerwouden en bruisende steden, worstelt al jarenlang met geweldige economische problemen. Brazilie tart eigenlijk elke beschrijving. De natuur bijvoorbeeld, is er onmetelijk rijk, ook aan allerlei mogelijkheden voor de mens. Het bruisende leven in dit enorme land vertoont talloze, en steeds weer verrassende, facetten. Brazilie is lang niet alleen maar Rio de Janeiro, de stad van de ongebreidelde levensvreugde, het over heel de wereld vermaarde carnaval, het veelbezongen strand Copacabana en het Suikerbrood. Brazilie is al evenzeer, en zelfs grotendeels, het Amazonegebied, met zijn dampende regenwouden, maar met ook een geheel nieuwe, futuristisch aandoende hoofdstad temidden van verlaten dorre woestenijen, afgewisseld door groene savannen en ruige berglandschappen. Verder is Brazilie berucht om zijn weergaloze economische problemen - een inflatie van tientallen procenten per maand waartegen al decennia lang allerlei regeringen op velerlei manieren in het geweer komen. Dit land van het ongerijmde en het ongebreidelde is niet alleen naar oppervlakte, maar ook naar inwonertal veruit het grootste land van Zuid-Amerika. De bevolking is jong de helft van de Brazilianen is nog geen 25 jaar oud en lijkt sinds generaties te kunnen leven met een ongewisse toekomst. Brazilie bezit weliswaar onvoorstelbare natuurlijke rijkdommen, maar het heeft slechts weinig kapitaal. Het land heeft de grootste schuldenlast van de hele wereld. Het staat bij buitenlandse banken voor honderden miljarden dollars in het krijt. De inflatie leidt tot maandelijkse prijsstijgingen van tientallen procenten. Al de¬e problemen ziet men de Brazilianen niet aan. Zij lijken zich niets te ontzeggen op het gebied van plezier en zij zijn dol op ontspanning, vooral op koning Voetbal, die een zeer opvallende plaats inneemt. Brazilie is naar grootte het vijfde land ter wereld. Het is bijna even groot als heel Europa. Van noord naar zuid meet het hemelsbreed 4320 km en van oost naar west zelfs nog iets meer. Het heeft een kustlijn van ruim 7400 km en alles bij elkaar meer dan 43.000 km bevaarbare waterwegen. Deze omvang is te danken aan hel feit dat deze voormalige Portugese bezitting vroeger nooit is opgedeeld, zoalsbde rest van Zuid-Amerika. In 1494 werd dit werelddeel bij hel verdrag van Tordesillas verdeeld tussen Spanje en Portugal. De Spanjaarden meenden het beste deel te hebben gekregen en splitsten dit op in provincies, waar later de onafhankelijke staten uit zijn voortgekomen. De Portugezen daarentegen waren meer geïnteresseerd in hun bezittingen in Oost-Azië en koloniseerden Brazilië vanaf de 16e eeuw maar heel geleidelijk. Daardoor bleef het land als kolonie een geheel, waarin één enkele, Portugees sprekende, natie tol wasdom kon komen. Omdat de autochtone Indianen niet waren opgewassen legen de arbeidsomstandigheden die hun door de kolonisten wer¬en opgedrongen, haalden de Portugezen slaven uit West-Afrika naar het land. Tot de afschaffing van de slavernij in 1888 waren dat er vier miljoen. De Portugezen, Indianen en negers vermengden zich al snel. Tussen 1820 en 1939 kwamen er bovendien voortdurend immigrantenstromen uit Europa, het Midden- en het Verre Oosten hel land binnen. Daardoor werd het scala van rassen nog verder uitgebreid. In en om Sao Paulo en in de deltamonding van de Amazone hebben zich bijvoorbeeld Japanners gevestigd, die zich toeleggen op het kweken van groenten, met pepers als specialiteit. De Braziliaanse bevolking bestaat voor 55% uit blanken, voor bijna 40% uit mestiezen en voor 5% uit zwarten. Daarnaast is er een Aziatische minderheid en zijn er naar schatting ongeveer 180.000 Indianen. Vooroordelen over rassen of zelfs rassendiscriminatie zijn nagenoeg onbekend. Wel is er een diepe kloof tussen de grote massa arme mensen en de kleine rijke bovenlaag.
Rio de Janeiro is de vroegere hoofdstad van Brazilie en na Sao Paulo de tweede stad van het land. Rio lelt negen miljoen inwoners en ligt op een smalle kuststrook, die wordt begrensd door steil oprijzende, dicht begroeide bergen. Het ligt ongeveer halverwege Salvador in het noorden en Porto Alegre in het zuiden. Tussen deze twee steden woont in de kuststreken, die niet meer dan 7% van het totale landoppervlak beslaan, ruim 30% van alle Brazilianen. Dit vruchtbare, drassige gebied is ook het eerst in cultuur gebracht. In de loop van de tijd is het grootste deel van de oorspronkelijke, dichte tropische wouden langs de kust gerooid. Dit gebied vormt de economische kern van Brazilië. De bergrug in het achterland rukt hier en daar als het ware op tot aan de kust -bijvoorbeeld bij Rio de Janeiro - en gaat aan de andere kant over in het uitgestrekte Braziliaanse hoogland. Enkele bergketens reiken er tot 2000 m, maar grote delen vormen een eentonige hoogvlakte tussen 600-1000 m, die slechts door enkele dalen wordt doorsneden. Het laagland van de Amazone beslaat meer dan een kwart van de totale oppervlakte van Brazilië. Dit is voor de westerse Brazilianen de beruchte groene hel, met zijn ondoordringbare regenwouden en drukkend vochtig-hete klimaat. De Indiaanse bewoners denken hier anders over. Het water in dit reusachtige bekken komt allemaal terecht in de Amazone en de talloze zijrivieren daarvan, die bij elkaar een lengte van 6516 km hebben. Tot enkele tientallen jaren geleden vormden grote delen van de laagvlakte het exclusieve domein van Indianenstammen. In de decennia sinds de jaren 60 echter werd de ontsluiting van het ondoordringbare oerwoud systematisch ter hand genomen. De alsmaar toenemende problemen in het noordoosten van het land, het getergde armenhuis van Brazilië, gaven de doorslag daartoe. Volgens een ambitieus ontwikkelingsprogramma moesten de mensen uit dit chronische noodgebied naar het laagland van de Amazone emigreren. Onder het motto land zonder mensen voor mensen zonder land moesten grote delen van het regenwoud in bouwland veranderen. Hiertoe werd een begin gemaakt met de aanleg van de enorme wegen, die het Amazonegebied nu in oost-westelijke en noord-zuidelijke richting doorsnijden. De Transamazonica, zoals dit ontsluitende wegenstelsel heet, is 5600 km lang en vormt de symbolische intentieverklaring voor het gigantische project. Langs de kaarsrechte wegen is een strook van enkele kilometers breed gerooid voor de aanleg van akkers. Duizenden evacués hebben een stuk land toegezegd gekregen maar het project stagneerde en is na enkele jaren geheel gestaakt. De grond bleef maar korte tijd vruchtbaar, omdat het regenwoud, dat oorspronkelijk de voedingsstoffen leverde, was teruggedrongen. De dunne humuslaag was al na twee a drie jaar uitgeput. Bovendien waren er voor de nieuwe kolonisten bijna geen mogelijkheden, hun landbouwprodukten zo ver van de grote stedelijke centra verwijderd te verkopen. Het gevolg was, dat veel landverhuizers de terugweg aanvaardden. Anderen probeerden nieuwe stukken oerwoud plat te branden en bruikbaar te maken. Ook buitenlandse investeerders, voornamelijk grote concerns, richtten hun blik op het Amazonegebied. Zij veranderden enorme gebieden in grasland en vestigden er landbouwfabrieken, waar volgens geavanceerde technieken vleesprodukten voor de wereldmarkt worden geproduceerd. Elders zijn houtplantages met snel groeiende boomsoorten, of zeer gespecialiseerde rijstplantages aangelegd. De verstorende ingrepen in het tropische regenwoud hebben verstrekkende gevolgen voor het natuurlijke evenwicht, die niet alleen Brazïlië raken.

< Terug