Duitsland

Meer dan vier decennia nadat het verslagen Duitsland in tweeën werd gedeeld, kwam de hereniging tot stand van de communistische ddr en de brd, die nu samen de grootste economische macht in Europa vormen. Op de 9e november 1989 gebeurde er iets wat nog enkele weken tevoren niemand voor mogelijk gehouden had. Oost-Duitsland opende zijn grenzen met de Bondsrepubliek. Het IJzeren Gordijn, dat meer dan vier decennia lang de Duitsers in Oost en West had gescheiden, begon scheuren te vertonen; nieuwe grensovergangen werden geopend, en ten slotte verdween de grens helemaal. De monstrueuze grensmuur dwars door de wereldstad Berlijn werd door souvenirjagers stukje bij beetje afgebroken. In de nacht van 2 op 3 oktober 1990, nog geen jaar na de opening van de grenzen, konden de Duitsers de hereniging van hun landen vieren. De onttakeling van de arbeiders- en boerenstaat, zoals de ddr zichzelf graag betitelde, was al veel eerder begonnen; in de maanden echter die voorafgingen aan de hiervoor beschreven historische episode volgden de gebeurtenissen elkaar opeens in een razend tempo op. Na het verdwijnen van het Ijzeren Gordijn tussen Hongarije en Oostenrijk, in de zomer van 1989, keerden elke dag honderden burgers van de ddr hun land de rug toe om in de Bondsrepubliek een nieuw bestaan op te bouwen. Door deze uittocht kwam de regering van partijleider en staatshoofd Erich Honecker steeds sterker onder druk te staan. Duitsland bestaat weliswaar al ongeveer 1000 jaar als natie, het is politiek vrijwel altijd sterk verdeeld geweest. De versplintering van het land in talloze kleine en grote deelstaten, stadstaten en Hanzesteden vormt een soort rode draad die door de hele Duitse geschiedenis loopt. In oorkonden uit het begin van de 10e eeuw wordt het oostelijk deel van het Frankische koninkrijk voor het eerst het rijk der Duitsers genoemd. Het naast elkaar voorkomen van allerlei bevolkingsgroepen, vaak binnen een zeer klein gebied, is tot op heden een typisch Duits kenmerk gebleven. Globaal gezien is Duitsland verdeeld in een overwegend protestants noorden, en een voornamelijk rooms-katholiek zuiden. Wanneer men de geografische verspreiding van de godsdiensten in Duitsland echter in detail beschouwt, blijkt de situatie veel ingewikkelder te zijn. Vooral in de twee dichtbevolkte bondsstaten Baden-Würt-temberg en Noordrijn-Westfalen, maar ook in Thüringen en Hessen, liggen van oudsher protestantse plaatsen vaak midden in katholieke streken, en omgekeerd. Daaraan kan men nu nog de vroegere versplintering van Duitsland in tal van kleine slaatjes herkennen; vroeger immers moesten de onderdanen in principe de geloofsovertuiging van hun landsheer aannemen.
In grote delen van het land hebben zich de afgelopen eeuw omvangrijke bevol-kingsagglomeraties ontwikkeld. Globaal gezien vormen deze stedelijke zones twee stroken van wisselende breedte, die dwars door hel land lopen. De ene loopt vanaf de Nederlandse grens stroomopwaarts langs de Rijn tot aan Freiburg, met vertakkingen bij de Main en de Neckar: de andere loopt ongeveer langs de noordelijke rand van de Duitse middelgebergten tot in Thüringen en Saksen. Op de plaats waar deze twee zones elkaar kruisen, ligt het Ruhrgebied, de streek waar zich de meeste grote steden op hel kleinste oppervlak bevinden. De drie grootste steden van Duitsland, Berlijn, Hamburg en München, maken echter geen deel uit van deze zones; deze agglomeraties liggen als eilanden in gebieden die voor een deel juist erg dun bevolkt zijn. Zo hebben de meeste districten rondom Berlijn nog geen 100 inwoners per km², hetgeen weinig is in vergelijking met de bijna 3800 inwoners per km² in de metropool zelf. Tot de oudste steden behoort behalve Keulen, Trier, Augsburg en Kempten ook de regeringszetel Bonn, dat in de 12e eeuw, toen Berlijn werd gesticht, al meer dan 1000 jaar bestond. Bijna alle Duitse steden ten oosten van de Elbe en de Saale zijn volgens plan aangelegd in de middeleeuwen, toen het oosten werd gekoloniseerd. Duitsland heeft een zeer afwisselend landschap, maar een echt bergland is het zeker niet. De hoogteverschillen zijn zelden groot, meestal niet meer dan enkele honderden meters, in Noord-Duitsland zelfs minder dan 100 m. Kenmerkend voor het landschap zijn de afgeronde, glooiende vormen; in de laatste twee ijstijden is een groot deel van het huidige Duitsland bedekt geraakt met morene-afzettingen en loss. In uitgestrekte gebieden treft men daardoor nu een zelfde soort bodems aan. Het is dan ook eerder de mens dan de natuur, die verantwoordelijk is voor de bonte afwisseling in het landschap zoals die thans bestaat. De aanslibbingsvlakte langs de Noordzeekust is net als in Nederland in een eeuwenlange strijd aan de zee ontrukt; zonder de hoge dijken zou het land hier bij hoge stormvloeden geheel worden overstroomd. Ook het jonge morenelandschap achter de kust van de Oost-zee en op het eiland Rugen is een oud cultuurlandschap; hier wisselen bossen, weiden, akkers, hagen, meren en moerassen elkaar af. In het zuiden gaat dit over in een oud morenelandschap, waar de heide, de uitgeloogde bodem en de drooggelegde, grotendeels afgegraven veenmoerassen getuigen van een eeuwenlange roofbouw op de natuur. Langs de Duitse middelgebergten, zoals in de Harz, in het Ertsgebergte en in het Rijn-Leistcenplaleau. heeft de mijnbouw diepe sporen in het landschap achtergelaten. Tegenwoordig zijn de ertsvoorraden goeddeels uitgeput en is de produktie, op enkele uitzonderingen na, gestaakt. De steen-, grind- en zandwinning en de produktie van bouwmaterialen is hier in de laatste decennia echter sterk gegroeid. Het Duitse Alpengebied, dat niet meer dan I % van de oppervlakte van de Bondsrepubliek beslaat, vertoont een imposante natuur, maar ook hier heeft de mens het oorspronkelijke landschap sterk veranderd. Zo zijn er bossen gerooid om plaats te maken voor bergweiden en skipistes, en zijn er stuwmeren aangelegd om energie op te wekken. Toeristische voorzieningen als skiliften, hotels en parkeerplaatsen vormen een steeds alledaagser beeld. In dit dichtbevolkte land, tussen de Königssee bij Berchtesgaden in het uiterste zuidoosten en Kaap Arkona. de noordoostelijke punt van het eiland Rügen, is nauwelijks meer een stukje ongerepte natuur bewaard gebleven. Slechts ongeveer 1% van het voormalige West-Duitsland is beschermd natuurgebied, en zelfs daar kunnen de planten en dieren niet meer ongestoord leven.


< Terug