Groot-Brittannie en Noord-Ierland

Dit land, dat sinds de tweede helft van de 20e eeuw zijn positie van wereldomvattende koloniale mogendheid heeft moeten prijsgeven, kent sindsdien nogal wat aanpassingsproblemen. Het Britse gevoel van eigenwaarde heeft daaronder niet geleden. Twee wereldoorlogen en de machtsverschuivingen in de wereldpolitiek hebben voor het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland drastische veranderingen teweeggebracht. Een tot de jaren 50 gangbare aanduiding als British Empire, het Britse imperium, is inmiddels in de vergetelheid geraakt. De zo toonaangevende wereldmacht van voor de Tweede Wereldoorlog heeft haar vlag, die voordien tot in alle uithoeken van de aardbol wapperde, keer op keer moeten strijken. Slechts een klein aantal, over het algemeen onbelangrijke, buitenposten zijn Brits gebleven. De trotse natie van weleer heeft zich een nieuwe rol in de wereld moeten aanmeten en heeft daar tot de huidige dag nog moeite mee. Hier staat tegenover dat Groot-Brittannië weliswaar zijn wereldrijk heeft verloren, maar dat zijn erfenis in tal van volkeren voortleeft. Het Engels is juist na de ondergang van het Britse imperium de wereldtaal bij uitstek geworden, Over heel de wereld geldt de parlementaire democratie als het ideale regeringstelsel. Dit stelsel nu heeft zich in Engeland het eerst ontwikkeld, het land heeft er in twee wereldoorlogen pal voor gestaan; de parlementaire democratie heeft Engeland uiteindelijk zelfs zijn imperium gekost. Een dergelijke ironie van het lot valt moeilijk te verteren. Door de Eerste Wereldoorlog was Engeland al tamelijk verzwakt, maar de Tweede deed het land op zijn grondvesten wankelen. De financiële mogelijkheden waren uitgeput en het moest buigen voor de roep om vrijheid uit zijn dominions en koloniën. Hun positie van toonaangevende wereldmogendheid moesten de Britten afstaan aan twee andere overwinnaars uit de Tweede Wereldoorlog: de Verenigde Staten en de Sowjetunie.

Op de smalste plek in het Nauw van Calais is het hoofdeiland van Groot-Brittannië slechts 32 km verwijderd van het Europese continent. Deze afstand is ongetwijfeld kleiner dan de verte van waaruit de Britten van oudsher het vasteland van Europa
bezien. Wie van hen is zich er al van bewust dat het huidige eiland en het vasteland tegen het einde van de laatste ijstijd nog aan elkaar vastzaten? Pas na de laatste ijstijd, een kleine 6000 jaar geleden, is er door de stijgende zeespiegel water in het Kanaal gekomen en raakte de landverbinding verbroken. De zee verhult dat het vasteland en Groot-Brittannië ook geologisch in een nauwe relatie met elkaar staan. Een oeroud, tol op de romp afgesleten plooiingsgebergte loopt van de Bretagne Frankrijk via het zuidwesten van Engeland naar het zuiden van Ierland. Het nog oudere Caledonisch Gebergte in Wales en Schotland vindt zijn voortzetting in Noorwegen.
Hel landschap heeft zijn huidige aanzien goeddeels te danken aan de ijstijden van de jongste geologische periode. In de grijze prehistorie drong het machtige Scandinavische ijsdek door tot aan de Theems. De gletsjers aan het einde van de laatste ijstijd hebben hun sporen vooral in Schotland achtergelaten als diep uilgeschuurde voren, die nu meren vormen, en in de vorm van door het ijs afgeronde bergruggen en brede trogdalen. De zee is in de riviermondingen van de ijstijden diep het land binnengedrongen, waardoor de karakteristieke inhammen werden gevormd, die in Schotland firth worden genoemd.

Groot-Brittannië laat zich landschappelijk gemakkelijker indelen dan andere grote gebieden. Het laagland in het zuiden en het oosten onderscheidt zich sterk van de hooglanden in de resterende delen. In het glooiende laagland met zijn vruchtbare bodem is het grootste deel van de bevolking geconcentreerd. Tot het hoogland horen het Penninisch Gebergte en de Schotse Hooglanden (Highland). De bergketens houden de westenwind en de neerslag tegen. Daarom regent het in het beschutte laagland aanzienlijk minder dan in de randgebergten en aan de westkust. Aan de oostkust haalt de jaarlijkse neerslag op sommige plaatsen nauwelijks 500 mm: een hoeveelheid die ook in grote delen van Spanje gemeten wordt. De spreekwoordelijke regenachtigheid van het land komt dus slechts ten dele overeen met de werkelijkheid. De klimaatverschillen zijn heel duidelijk aan het landschap af te lezen. Engeland wordt van oudsher ingedeeld in het gele Engeland - de oostelijke helft van het land, dat overdekt is met korenvelden - en het groene Engeland in het westen. Het oceaanklimaat met milde, regenrijke winters en koele zomers houdt daar de weilanden het hele jaar groen. Voor de veeteelt creëert hel dus ideale omstandigheden; de dieren kunnen ook s winters buiten blijven. Ditzelfde groen overheerst ook in de bergen en dalen van Noord-Ierland, waar het koele, vochtige klimaat ongeschikt is voor de akkerbouw. Vreemd voor de Europeanen van het vasteland is de schaarse bebossing van de Britse eilanden. In het totaal is slechts 9% van Groot-Britlannië bedekt met bos -een percentage waarin overigens ook de parklandschappcn met hun boomcoulissen zijn opgenomen. Op hoogten boven 500 m belemmert het ruige klimaat de groei van de bomen, maar de laaglanden waren oorspronkelijk bedekt met een dicht oerbos van eiken en beuken, en in het noorden met naaldbomen en berken. Reeds in de prehistorie is de mens begonnen het bos terug te dringen door het te rooien en door overbeweiding.

De economie van het land heeft zich inmiddels vergaand losgemaakt uit de afhankelijkheid en de verplichtingen van het koloniale tijdperk. Een erfenis van het koloniale verleden vormt niettemin de huidige samenstelling van de Britse bevolking. Een buitenlandse bezoeker vallen als eerste de grote scharen bruine kinderen en jongeren in de centra van alle steden op. De immigranten uit West-Indië, India, Pakistan en andere voormalige koloniën zorgen er in ieder geval voor dat de Britse samenleving veel hoop op nageslacht mag koesteren. Vooral de Aziatische gezinnen kennen een voor Europese begrippen ongewone kinderrijkdom. In 1984 bijvoorbeeld had in vier Londense wijken meer dan de helft van de pas geborenen een overzeese moeder. De toestand in de industriesteden met een grote werkloosheid, zoals Birmingham of Leicester, is nauwelijks anders. Dankzij hun ondernemende instelling komen de Aziaten overigens goed terecht op de arbeidsmarkt, terwijl de Afrikanen en Westindiërs onevenredig hard getroffen worden door de ellende.

< Terug