Jemen
In de zomer van 1990 is de hereniging van Noord- en Zuid-Jemen goed op gang gekomen. De beide delen van het land, waarvan de geschiedenis teruggaat tot oudtestamentische tijden, waren sedert 1839 gescheiden, toen Groot-Brittannië de strategische havenstad Aden en het achterland annexeerde. Sindsdien zijn Noord en Zuid hun eigen gang gegaan. Noord-Jemen bleef een koninkrijkje met bijna middeleeuwse toestanden, tot progressieve militairen er in 1962 de republiek uitriepen. Deze omwenteling kon pas na een bloedige burgeroorlog worden bestendigd. Zuid-Jemen werd een Brits protectoraat, kreeg in 1967 de onafhankelijkheid en ging al gauw een communistische koers volgen. In de loop van de jaren 80 kwam hier een einde aan. Zo kon de hereniging tot stand komen, waar reeds in 1973 over werd onderhandeld en die zes jaar later bijna tot stand was gekomen tot opnieuw bloedige onlusten in Noord en ditmaal ook in Zuid alles teniet deden.
Jemen ligt in de zuidwestelijke punt van het Arabisch schiereiland, die reeds in de Oudheid bekend stond als Arabia felix, gelukkig Arabië. In tegenstelling tot de rest van het schiereiland vindt men hier vruchtbare landstreken waar vanouds de akkerbouw kan worden bedreven. Jemen is ook altijd het dichtst bevolkte deel van Arabië geweest. Het herenigde land baseert zijn optimistische toekomstverwachtingen op de natuurlijke gesteldheid en op de mogelijkheden van industriële ontplooiing, die zowel door de olierijkdom kan worden bevorderd als door de aantrekkingskracht die een haven als Aden op investeerders zou uitoefenen. Tot dusver is daar alleen nog een olieraffinaderij, die tot de hereniging geïmporteerde olie verwerkte. De olie die sinds 1984 in het noorden wordt aangeboord valt hier uiteraard niet meer onder.
Begin 1991 zijn de volksvertegenwoordigingen van Noord en Zuid overeengekomen dat Aden, voorheen de hoofdstad van Zuid-Jemen, de economische hoofdstad van het nieuwe Jemen zal worden. Sana, dat de hoofdstad van Noord-Jemen was, kreeg toen de functie van politieke hoofdstad toegewezen. Hier blijven dus de regering en de buitenlandse ambassades gevestigd. Aanvankelijk zou Aden in ieder opzicht de hoofdstad worden, maar dit stuitte al gauw op zoveel verzet van het noorden dat de hereniging in gevaar leek te komen. Ook is toen overeengekomen dat in het begin van 1993 de eerste parlementsverkiezingen van het herenigde Jemen zullen worden gehouden. De nieuwe volksvertegenwoordiging kan dan een definitieve beslissing nemen over de nieuwe hoofdstad. Na de formele samenvoeging kwamen overigens wel de verschillen tussen beide landsdelen duidelijk aan het licht. Het noorden kende dankzij de steun van Saudi-Arabië een economische opleving nadat de jaren van burgeroorlog lot het verleden behoorden. Daarentegen ging het zuiden, dal onder hel Britse protectoraat een bescheiden welvaart had gekend, in diezelfde periode snel achteruit. Het communistische regime kon weliswaar dankzij de hulp uit Moskou allerlei sociale voorzieningen invoeren, maar de geldstroom werd steeds minder. Daardoor moesten bijvoorbeeld de subsidies van de kosten van de eerste levensbehoeften worden verlaagd. Voorlopig kent Jemen dus nog een betrekkelijk welvarend noorden en een arm zuiden.
Het voormalige Zuid-Jemen bestaat uit een plateau dat abrupt afhelt naar de Golf van Aden. Slechts 1 % van het land, voornamelijk in het dal van Hadramaut, is hier geschikt voor de akkerbouw. Voor het overige is de smalle, droge kuststrook aan de Golf van Aden spaarzaam begroeid. Door de bergen in het binnenland lopen wadis, die s zomers na hevige regenval vol water raken. Met steun van de Verenigde Naties, Arabische en Oost-europese landen zijn hier in de jaren 70 enkele agrarische ontwikkelingsprojecten van de grond gekomen. Het noordoosten van Jemen, dat een voortzetting vormt van de woestijn van Saudi-Arabië en waar soms jarenlang geen regen valt, is geheel ongeschikt voor landbouw.
De term Arabia felix geldt vooral het voormalige Noord-Jemen. In Tihama, de kustvlakte aan de Rode Zee, heerst een vochtig en heet klimaat. In de zomer kunnen de temperaturen in Hodeida, de belangrijkste haven, tot 40 C oplopen. Ten oosten van deze vlakte rijst het gebergte steil omhoog: de Bani Sjaib is daar met 3760 m de hoogste top. In de droge gebieden van het laagland zijn wel enkele oasen, maar de vegetatie is het rijkst in het bergland, boven een hoogte van 1000 m. Daar valt tijdens de zomermoessons jaarlijks zon 900 mm regen. Op deze hoogte bloeien acacias, wolfsmelkachtigen en tamarisken, en boven de 2300 m zijn er zelfs nog uitgestrekte wouden van jeneverbesbomen. In dit gelukkige Arabië worden op hoogten tussen 1400 m en 2300 m graan, citrusvruchten, wijndruiven, groenten, katoen en koffie verbouwd. Vroeger werd er nog aanzienlijk meer koffie verbouwd dan thans. Mokka, de uitvoerhaven aan de Rode Zee, heeft zijn naam gegeven aan een speciale koffiesoort. De verbouw van de qatstruik is echter winstgevender geworden. Qat, de bladeren van deze struik, is onder de Arabieren populair als een soort pruimtabak met een licht verdovende werking.
Aden is een Europees aandoende stad, die tekenen van verval vertoont. In de oude binnenstad van Sana echter, gelegen op 2350 m hoogte, heerst nog steeds een sfeer die aan de Sprookjes van duizend en één nacht doet denken. Binnen de eeuwen oude stadsmuren van deze voormalige hoofdstad van Noord-Jemen ziet men zowel de oude paleizen van de uitgebreide familie van de vroegere imams als gewone woonhuizen, opgetrokken uit leem en versierd met witgeverfde arabesken. Volgens de legende is Sana gesticht door Sem, de oudste zoon van aartsvader Noach. In de bergen in de omgeving zou naar verluidt Noach zelf zijn laatste rustplaats hebben gevonden. Ten oosten van Sana ligt Marib, de hoofdstad van het uit de bijbel bekende koninkrijk Sheba met de mysterieuze koningin die zo n 3000 jaar geleden haar opwachting kwam maken aan het hof van koning Salomo. Sana Rijk versierde bouwwerken en trotse minaretten bepalen het beeld van de politieke hoofdstad van Jemen. In de oude binnenstad heerst nog altijd de sfeer van de Sprookjes van duizend en één nacht.
< Terug