Zuid-Amerika

Zuid-Amerika op drie na het grootste continent. Samen met de meeste landen van Midden-Amerika wordt het ook Latijns-Amerika genoemd. Het continent zelf loopt van 12° nb tot 55° zb; het is 7500 km lang en tot 5000 km breed. De Atlantische Oceaan in het oosten en de Grote Oceaan in het westen scheiden het zuidelijke gedeelte van de Nieuwe Wereld van de overige continenten. De landlengte van Panama, in het uiterste noorden, vormt een smalle verbinding met Midden- en Noord-Amerika. Door zijn geïsoleerde ligging is dit continent pas omstreeks 1500 door de Europeanen ontdekt. Maar al binnen enkele decennia zagen zij kans heel dit werelddeel en zijn oorspronkelijke Indiaanse bevolking te overheersen. De belangrijkste impulsen voor de verovering en kolonisering van Zuid-Amerika kwamen uit Spanje en Portugal. De Zuid-Amerikaanse cultuur is dan ook tot op heden sterk beïnvloed door beide landen, hoewel het koloniale tijdperk (in vergelijking met Afrika of Azië) in de meeste Zuid-Amerikaanse landen naar verhouding relatief snel was afgelopen. In vergelijking met de andere continenten heeft Zuid-Amerika een eenvoudige geologische structuur. Het oosten bestaat voornamelijk uit brokstukken van het oude Gondwanaland: het Hoogland van Brazilië en het Patagonisch Massief waar zeer oude metamorfe en magmatische gesteenten voorkomen. Zij vormen uitgestrekte bergstreken, die echter slechts op enkele plaatsen tot het hooggebergte kunnen worden gerekend. Tussen deze bergstreken liggen drie grote laagvlakten (Orinoco-, Amazone-en Paranálaagland). De aardkorst is hier al miljoenen jaren bezig te verzinken. De ondergrond bestaat uit lagen van losse of weinig vaste sedimenten. Dezelfde afzettingen vindt men gedeeltelijk ook in het tot meer dan 6000 m hoge plooiings-gebergte in het westen van Zuid-Amerika, de Cordilleras de los Andes. De afzettingslagen zijn hier echter sterk geplooid en door breuken verdeeld. Zij worden hier afgewisseld door vulkanische gesteenten. Bijna alle klimaten van de tropen en van de gematigde zone komen voor in Zuid-Amerika. In het grootste deel van het continent heerst echter een tropisch regenwoud- of een savanneklimaat. Kleinere delen worden door een woestijn- of steppeklimaat beheerst, of door een gematigd maritiem klimaat met neerslag in de zomer of winter of in alle jaargetijden. Met uitzondering van een smal stuk aan de zuidpunt was dit continent oorspronkelijk bedekt met een bijna aaneengesloten tropische begroeiing: tropisch regenwoud, moessonwoud en savannen. De savannen en het moessonwoud zijn inmiddels grotendeels in akkerland en weidegrond veranderd. Het Amazonebekken is evenwel goeddeels een uitgestrekt tropisch regenwoudgebied gebleven. Thans wordt de ongerepte natuur aldaar echter aan alle kanten aangetast, vooral in Brazilië. De rijke flora en fauna van het tropisch regenwoud worden bedreigd, met alle gevolgen van dien voor het milieu in ruimer verband. Door de ontbossing van de oerwouden verliezen ook de laatste bosindianen van Zuid-Amerika hun leefgebied. Net als in Noord-Amerika en Australië vallen de oorspronkelijke bewoners van Zuid-Amerika naar aantal volkomen in het niet bij de geïmmigreerde Europeanen en bij de als slaven naar de Nieuwe Wereld verscheepte Afrikanen. Over het algemeen staan de Indianen ook onderaan de maatschappelijke ladder, terwijl enkele oude families van Europese afkomst over de economische en politieke macht beschikken.

< Terug